Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), dikkatini sürdürmekte zorlanma, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle giden, beyin gelişimiyle ilişkili bir durumdur. Tanı için belirtilerin 12 yaşından önce başlaması, en az altı ay sürmesi ve evde ve okulda gibi birden fazla ortamda günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi gerekir. Tanı tek bir testle değil, aile, okul ve çocukla yapılan ayrıntılı bir değerlendirmeyle konur; DEHB tedavi edilebilir bir durumdur.
Otizm spektrum bozukluğu (OSB), sosyal iletişim ve etkileşimde güçlükler ile tekrarlayıcı davranışlar ve sınırlı ilgilerle tanımlanan, erken çocukluktan itibaren görülen gelişimsel bir durumdur. Belirtiler çoğunlukla ilk iki yılda fark edilir; isme tepki vermeme, ilgisini paylaşmak için bakmama, işaret etmeme ve konuşma gecikmesi en sık erken işaretlerdir. Erken tanı ve erken başlanan yoğun eğitim, gelişimi desteklemenin en etkili yoludur.
Kaygı, çocukların gelişiminin doğal bir parçasıdır; kaygı bozukluğundan söz etmek için korkunun yaşa göre beklenenden yoğun olması, haftalarca sürmesi ve çocuğun okul, arkadaşlık ya da aile yaşamını kısıtlaması gerekir. Çocuklarda en sık ayrılma kaygısı, sosyal kaygı, yaygın kaygı ve özgül fobiler görülür. Kaygı bozuklukları tedaviye iyi yanıt verir; ilk seçenek çoğunlukla bilişsel davranışçı terapidir.
Öfke nöbetleri, karşı gelme ve kural tanımama, belirli yaşlarda çocukların çoğunda görülür. Davranışlar yaşa göre beklenenden sık ve yoğunsa, en az altı aydır sürüyorsa ve evde, okulda ya da arkadaşlıklarda belirgin sorunlara yol açıyorsa karşıt olma-karşı gelme bozukluğu ya da davranım bozukluğu açısından değerlendirme gerekir. Tedavide ilk ve en etkili adım, ebeveyn eğitimine dayalı davranışsal yaklaşımlardır.
Özgül öğrenme güçlüğü; normal zekâya, yeterli eğitime ve sağlıklı görme ve işitmeye rağmen okuma (disleksi), yazma (disgrafi) ya da matematik (diskalkuli) becerilerinde yaşıtlarından belirgin ve süregen biçimde geri kalma durumudur. Tanı için güçlüğün, hedefli desteğe rağmen en az altı ay sürmesi gerekir. Erken fark edilip doğru eğitim desteği sağlandığında çocuğun okuldaki ilerlemesi ve özgüveni belirgin biçimde desteklenir.
Çocuk ve ergenlerde depresyon, en az iki hafta süren çökkün ya da alıngan bir ruh hali ve eskiden keyif alınan şeylere ilginin azalmasıyla kendini gösterir. Yetişkinlerden farklı olarak çocuk ve ergenlerde üzüntü yerine öfke ve alınganlık öne çıkabilir. Depresyon tedavi edilebilir bir durumdur; kendine zarar verme düşüncesi varsa beklemeden yardım alınmalıdır.
Ergenlik; bedensel, duygusal ve sosyal değişimlerin hızlandığı, gencin bağımsızlık ve kimlik arayışına girdiği bir dönemdir. Duygu dalgalanmaları ve ebeveynle çatışmalar bu dönemin olağan parçasıdır. Haftalarca süren içe kapanma, uyku ve iştahta belirgin bozulma, ders başarısında ani düşüş, madde kullanımı ya da kendine zarar verme gibi işaretler varsa bir uzman değerlendirmesi gerekir.
Uykuya direnç, gece uyanmaları, alt ıslatma (enürezis), dışkı kaçırma (enkoprezis) ve seçici yeme, çocukluk döneminde sık görülen ve aileyi en çok yoran sorunlar arasındadır. Alt ıslatma 5 yaşından, dışkı kaçırma 4 yaşından sonra sürüyorsa ya da uyku ve yeme sorunları çocuğun büyümesini, gündüz işlevselliğini veya aile yaşamını etkiliyorsa değerlendirme önerilir. Bu sorunların çoğu davranışsal yöntemlerle ve gerektiğinde çocuk doktoruyla birlikte yürütülen tedaviyle düzelir.
