Ergenlik Dönemi Sorunları

Ergenlik; bedensel, duygusal ve sosyal değişimlerin hızlandığı, gencin bağımsızlık ve kimlik arayışına girdiği bir dönemdir. Kapanan kapılar, kısalan cevaplar ve artan tartışmalar çoğu ailede bu dönemin tanıdık parçalarıdır. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre ruh sağlığı sorunlarının yarısı 14 yaşından önce başlar. Bu nedenle ergenlikte olağan değişimleri ve dikkat gerektiren işaretleri ayırt edebilmek, erken destek için çok önemlidir.

Ergenlikte neler değişir?

• Beden: hızlı büyüme, hormonal değişiklikler, beden imajıyla ilgili kaygılar
• Beyin: duygu ve ödül sistemleri hızla gelişirken planlama ve dürtü kontrolünden sorumlu bölgelerin olgunlaşması yirmili yaşlara kadar sürer; bu, risk almaya yatkınlığı kısmen açıklar
• Uyku: biyolojik saat geceye kayar; ergenler doğal olarak daha geç uyumak ve geç kalkmak ister
• İlişkiler: arkadaşların ve onların görüşlerinin önemi artar; aileden ayrışma ve mahremiyet isteği belirginleşir
• Kimlik: “Ben kimim, neye inanıyorum, neyi seviyorum?” soruları gündeme gelir

Ergenlikte olağan olanlar

• Bağımsızlık ve mahremiyet isteği, ebeveynle daha sık tartışma
• Gün içinde değişen ruh hali dalgalanmaları
• İlgi alanlarında, giyimde, müzikte hızlı değişimler
• Aileden çok arkadaşlarla vakit geçirmek istemek
• Hafta sonları geç saatlere kadar uyumak

Dikkat gerektiren işaretler

• Haftalarca süren içe kapanma, arkadaşlardan ve sevdiği etkinliklerden uzaklaşma
• Uyku, iştah veya kiloda belirgin değişiklik; yemeyi kısıtlama, kusma
• Ders başarısında ani ve açıklanamayan düşüş, okula gitmek istememe
• Sürekli öfke, alınganlık, aile içi çatışmalarda belirgin artış
• Alkol, sigara, madde kullanımı ya da riskli davranışlar
• Ekran ve oyun kullanımının kontrolden çıkması, gece uykusunu ve okulu etkilemesi
• Kendine zarar verme (kesme, yakma) ya da ölümden söz etme

Kendine zarar verme veya ölüm düşüncesi söz konusuysa randevu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Ergenlerde sık başvuru nedenleri

Depresyon ve kaygı

Ergenlikte depresyon ve kaygı bozuklukları belirgin biçimde artar. Bkz. Çocuk ve Ergenlerde Depresyon, Kaygı Bozuklukları.

Sınav kaygısı ve okul baskısı

LGS ve üniversite sınavı dönemleri pek çok genç için yoğun stres kaynağıdır. Sınav kaygısının nasıl ele alınacağı için Sınav Kaygısı yazımıza bakabilirsiniz.

DEHB’nin yeniden belirginleşmesi

Çocuklukta fark edilmeyen ya da hafif seyreden DEHB, ders yükü ve sorumluluklar arttığında ergenlikte belirginleşebilir. Bkz. DEHB.

Yeme davranışında değişiklikler

Kilo verme kaygısıyla yemeyi kısıtlama, aşırı egzersiz, yemek sonrası kusma ya da tıkınırcasına yeme ataklarının erken fark edilmesi önemlidir. Yeme bozuklukları hem ruhsal hem bedensel açıdan ciddi sonuçlar doğurabilir ve çocuk doktoruyla birlikte izlem gerektirir.

Akran ve siber zorbalık

Sosyal medya, zorbalığın okul kapısında bitmemesine yol açar. Gencin anlatmasa da gösterdiği işaretler için Akran Zorbalığı yazımıza bakabilirsiniz.

Ekran ve oyun kullanımı

Ekran kullanımı tek başına sorun değildir; sorun, uykuyu, okulu ve ilişkileri bozacak düzeye gelmesidir. Bkz. Ekran süresi rehberi.

Kimlik, ilişkiler ve aile içi çatışma

Arkadaşlık ve romantik ilişkilerdeki zorluklar, boşanma ya da kayıp gibi aile yaşamındaki değişiklikler ve süregen aile içi çatışmalar da sık başvuru nedenleridir.

Ergenle görüşme nasıl yapılır?

Ergenlerde görüşmenin büyük kısmı gencin kendisiyle yürütülür; aileyle de ayrıca görüşülür. Paylaşılanların aileyle ne ölçüde paylaşılacağı, gencin güvenliğini ilgilendiren durumlar dışında, görüşmenin başında gençle birlikte konuşulur. Bu güven, gencin açılabilmesi ve tedavinin işlemesi için gereklidir. Gerektiğinde ölçekler ve testlerle değerlendirme tamamlanır; plan genç ve ailesiyle birlikte yapılır.

Ebeveynler evde neler yapabilir?

• Dinlemeye zaman ayırın: her konuşma nasihate ya da sorguya dönmesin. Arabada, yemekte, yürüyüşte yan yana yapılan sohbetler çoğu zaman karşılıklı oturmaktan daha rahat geçer.
• Kuralları birlikte belirleyin: ekran, uyku ve dönüş saatleri gibi kurallar gençle konuşularak konduğunda daha kolay uygulanır.
• Değişiklikleri suçlamadan dile getirin: “Son zamanlarda çok yorgun görünüyorsun, merak ediyorum” gibi.
• Bağımsızlığa alan tanıyın, ama güvenlikle ilgili sınırlarda net olun.
• Örnek olun: kendi ekran kullanımınız, öfkeyle baş etme biçiminiz gence en güçlü mesajı verir.
• Gencin dünyasıyla ilgilenin: sevdiği müzik, oyun ve arkadaşları hakkında yargısız merak ilişkiyi güçlendirir.

Kadıköy’de değerlendirme ve randevu

Uzm. Dr. Hasan Hatip, Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde ergenlik dönemi sorunları başta olmak üzere çocuk ve ergenlere yönelik değerlendirme ve tedavi süreçlerini yürütmektedir. Görüşmeler randevu ile, yüz yüze yapılmaktadır. İlk randevunun nasıl geçtiğini İlk Görüşmede Ne Oluyor? sayfasında, online randevu ve iletişim bilgilerini İletişim sayfasında bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• World Health Organization (WHO). Mental health of adolescents (bilgi notu).
• American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP). Facts for Families: Normal Adolescent Development.
• Paruthi S, et al. Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine. J Clin Sleep Med. 2016;12(6):785-786.
• American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA; 2022.