DEHB tanısı konduktan sonra okulla kurulan iş birliği, çocuğun hem akademik başarısını hem de özgüvenini doğrudan etkiler. Tanının öğretmenle paylaşılıp paylaşılmayacağına aile karar verir. Paylaşıldığında öne oturtma, görevleri küçük parçalara bölme, kısa hareket molaları ve düzenli ev-okul iletişimi gibi basit sınıf içi düzenlemeler çoğu zaman belirgin fark yaratır.
DEHB Tanısı Sonrası Okulla İş Birliği: Ebeveynler İçin Rehber
1 Ekim 2026Yazar: Uzm. Dr. Hasan Hatip
Çocuğunuza Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı konduysa, muhtemelen aklınıza gelen ilk sorulardan biri okulla ilgilidir: Öğretmene söylemeli miyiz? Sınıfta neler değişmeli? Okul bize nasıl destek olabilir? DEHB ve okul arasındaki ilişki, tedavinin en az ilaç ya da terapi kadar önemli bir parçasıdır. Bu yazıda tanı sonrasında okulla nasıl iş birliği kurulabileceğini, sınıf içinde işe yarayan düzenlemeleri ve resmi destek yollarını ele alıyoruz.
Neden okul bu kadar önemli?
DEHB belirtileri en çok, uzun süre oturmayı, dikkat toplamayı ve kurallara uymayı gerektiren ortamlarda belirginleşir. Okul da tam olarak böyle bir ortamdır. Ayrıca DEHB tanısı için belirtilerin birden fazla ortamda görülmesi gerekir. Bu yüzden öğretmen gözlemleri hem tanı sürecinde hem de tedavinin izlenmesinde en değerli bilgi kaynaklarından biridir.
Okulda sürekli uyarı alan, ödevini yetiştiremeyen, “tembel” ya da “yaramaz” diye etiketlenen bir çocukta zamanla özgüven kaybı, okul isteksizliği ve kaygı gelişebilir. Erken kurulan iş birliği bu kısır döngüyü önlemeye yardımcı olur.
Tanıyı öğretmenle paylaşmalı mıyız?
Bu kararı aile verir. Tanının okulla paylaşılması zorunlu değildir. Ancak çoğu durumda, doğru şekilde paylaşılan bilgi çocuğun lehine sonuç verir. Öğretmen, çocuğun davranışlarının arkasındaki nedeni bildiğinde daha anlayışlı ve daha etkili bir yaklaşım geliştirebilir.
Paylaşmaya karar verdiyseniz, öğretmenle yapacağınız görüşmede şunları konuşabilirsiniz:
- Çocuğunuzun en çok zorlandığı alanlar: dikkat, yerinde oturma, sıra bekleme, ödev takibi
- Çocuğunuzun güçlü yanları ve ilgi alanları. Bu, öğretmenin çocuğu yalnızca zorluklarıyla görmesini önler.
- Evde işe yarayan yöntemler
- Varsa ilaç tedavisi ve öğretmenden beklediğiniz gözlem geri bildirimi
- Ev ile okul arasında nasıl iletişim kuracağınız
Paylaşılan bilginin kapsamını siz belirlersiniz. Hekimden okul için yazılı bir öneri notu istemek, konuşmayı kolaylaştırabilir.
Sınıf içinde işe yarayan düzenlemeler
Pek çok düzenleme okul için ek maliyet gerektirmez ve yalnızca DEHB olan çocuğa değil, tüm sınıfa fayda sağlar.
| Zorlanılan alan | İşe yarayabilecek düzenleme |
|---|---|
| Dikkatin kolay dağılması | Öğretmene yakın, pencere ve kapıdan uzak oturma |
| Uzun görevleri bitirememe | Görevi küçük parçalara bölme, her parçadan sonra kısa kontrol |
| Yönergeleri kaçırma | Yönergeyi hem sözlü hem yazılı verme, çocuğa tekrar ettirme |
| Yerinde duramama | Kısa hareket molaları, sınıf içinde görev verme (dağıtım, tahta silme) |
| Ödevleri unutma | Ödev ajandası, gün sonunda öğretmen kontrolü |
| Sınavda zamanın yetmemesi | Sessiz bir ortam, gerektiğinde ek süre (okulun imkânlarına göre) |
| Sürekli olumsuz geri bildirim alma | Olumlu davranışı hemen fark edip söyleme |
Teneffüsü ceza olarak kullanmamak da önemlidir. Hareket ihtiyacı yüksek olan bir çocuğu teneffüste sınıfta tutmak, ders sırasındaki huzursuzluğunu artırabilir.
Ev ile okul arasında düzenli iletişim
DEHB olan çocuklarda en etkili yöntemlerden biri, ev ile okulun aynı hedeflere odaklanmasıdır.
Günlük ya da haftalık davranış kartı: Öğretmenle birlikte 2–3 somut hedef belirleyin. Örneğin “ödevini ajandaya yazdı”, “derste söz alarak konuştu”. Öğretmen gün sonunda kartı işaretler, çocuk kartı eve getirir. Evde başarılar fark edilir ve küçük ödüllerle desteklenir. Bu yöntemin DEHB’de etkinliği araştırmalarla desteklenmektedir.
Tek bir iletişim kanalı belirleyin: Ajanda, okul uygulaması ya da haftalık kısa bir görüşme olabilir. Kanal ne olursa olsun, düzenli ve öngörülebilir olması önemlidir.
Sadece sorun olduğunda değil, iyi giden şeyler için de iletişim kurun. Öğretmenin olumlu gözlemlerini çocuğunuzla paylaşmak onu motive eder.
İlaç tedavisi ve öğretmenin rolü
İlaç tedavisi başlandıysa, öğretmenin gözlemleri tedavinin etkisini değerlendirmede çok değerlidir. Hekim, öğretmenin doldurması için bir değerlendirme formu (örneğin Conners Öğretmen Formu) verebilir. Öğretmenden özellikle şunları gözlemlemesini isteyebilirsiniz:
- Derse katılım ve dikkat süresinde değişiklik
- Sınıf içindeki davranışlar ve arkadaş ilişkileri
- Gün içinde fark edilen yorgunluk, iştahsızlık ya da duygusal değişiklikler
İlaç dozu ve zamanlaması ile ilgili kararlar her zaman hekimle birlikte verilir. Öğretmenin rolü gözlem yapmak ve bunu aileyle paylaşmaktır.
Resmi destek yolları: rehberlik servisi ve RAM
Okul rehberlik servisi: Öğretmenle iş birliği kurulmasında, sınıf içi düzenlemelerin planlanmasında ve akran ilişkilerinin desteklenmesinde ilk başvuru noktasıdır.
Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM): DEHB’ye özgül öğrenme güçlüğü gibi eşlik eden bir durum varsa, RAM tarafından yapılacak eğitsel değerlendirme sonrasında destek eğitim odası ya da Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) gibi özel eğitim hizmetleri gündeme gelebilir. Bu hizmetlerden yararlanmak için RAM’ın eğitsel değerlendirmesi gerekir.
Sınavlarda uygulanabilecek düzenlemeler ve çocuğunuzun hangi desteklerden yararlanabileceği konusunda okul rehberlik servisinden ve RAM’dan bilgi almanız önerilir. Öğrenme güçlüğü hakkında daha fazla bilgi için Özgül Öğrenme Güçlüğü sayfasına göz atabilirsiniz.
Evde ödev saatleri
- Sabit bir ödev saati ve yeri belirleyin. Sessiz, dikkat dağıtıcılardan ve ekrandan uzak bir masa olsun.
- Kısa bloklar halinde çalışın: 15–20 dakika çalışma, ardından 5 dakika hareket molası.
- Büyük ödevleri küçük adımlara bölün ve her adımı işaretleyin.
- Ödevi sizin yapmanız yerine, yanında olup yönlendirin.
- Ödev sırasında yaşanan kavgalar sürekli hale geldiyse, bunu öğretmenle ve hekimle paylaşın. Ödev miktarında bir düzenleme gerekebilir.
Özgüveni korumak
DEHB olan çocuklar gün içinde yaşıtlarına göre çok daha fazla uyarı ve olumsuz geri bildirim alır. Bu yüzden çocuğun güçlü yanlarını fark etmek ve bunu ona söylemek, akademik desteklerin kendisi kadar önemlidir. Spor, müzik, sanat ya da ilgi duyduğu herhangi bir alanda başarı yaşaması, okuldaki zorlukların özgüvenini tamamen belirlemesini önler.
Akranları tarafından dışlanma ya da zorbalığa maruz kalma belirtilerini de takip edin. Bu durumlar fark edildiğinde okulla hemen iletişime geçin.
Ne zaman hekime tekrar başvurmalı?
- Okul başarısında belirgin bir düşüş
- Sık tekrarlayan disiplin sorunları ya da uzaklaştırma
- Arkadaş ilişkilerinde belirgin sorunlar, yalnızlaşma
- Okula gitmek istememe, sabahları karın ağrısı
- Üzgünlük, kaygı, öfke patlamalarında artış
- İlaç tedavisi sırasında gözlenen yan etkiler
DEHB hakkında daha ayrıntılı bilgi için Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) sayfasına göz atabilirsiniz.
Kadıköy’de randevu ve iletişim
Uzm. Dr. Hasan Hatip, Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde DEHB değerlendirmesi ve takibi başta olmak üzere çocuk ve ergenlere yönelik değerlendirme ve tedavi süreçlerini yürütmektedir. Görüşmeler randevu ile yapılmaktadır.
Adres: Bağdat Caddesi No:122/10, Fenerbahçe, Kadıköy / İstanbul
Telefon: 0501 644 11 71
WhatsApp: WhatsApp ile yazın
Yol tarifi: Google Haritalar’da aç
İlk randevuya nasıl hazırlanacağınızı Çocuk Psikiyatristine İlk Gidiş yazısında bulabilirsiniz. Tüm iletişim seçenekleri için İletişim sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
DEHB tanısını öğretmene söylemek zorunda mıyım?
Hayır, zorunlu değildir. Karar aileye aittir. Ancak çoğu durumda, doğru şekilde paylaşılan bilgi öğretmenin çocuğa daha anlayışlı ve etkili yaklaşmasını sağlar. Paylaşılan bilginin kapsamını aile belirler. Hekimden okul için yazılı bir öneri notu istemek süreci kolaylaştırabilir.
DEHB olan çocuk sınıfta nereye oturmalı?
Genellikle öğretmene yakın, pencere, kapı ve koridor gibi dikkat dağıtıcı unsurlardan uzak bir yer önerilir. Böylece öğretmen çocuğun dikkatini kolayca geri kazanabilir, çocuk da yönergeleri daha net duyar. Hareketli arkadaşların yanında oturmamak da faydalı olabilir.
DEHB olan çocuklar özel eğitim alabilir mi?
DEHB'ye özgül öğrenme güçlüğü gibi eşlik eden bir durum varsa, Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin (RAM) eğitsel değerlendirmesi sonrasında destek eğitim odası ya da Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) gündeme gelebilir. Hangi desteklerden yararlanılabileceğini okul rehberlik servisi ve RAM ile görüşmek gerekir.
İlaç kullanan çocuğun öğretmeni neyi gözlemlemeli?
Derse katılım, dikkat süresi, sınıf içi davranışlar ve arkadaş ilişkilerindeki değişiklikler, ayrıca gün içinde fark edilen yorgunluk, iştahsızlık ya da duygusal değişiklikler. Bu gözlemler, hekimin tedavinin etkisini değerlendirmesine yardımcı olur. Doz ve zamanlama kararları her zaman hekimle birlikte verilir.
DEHB olan çocuk ödev yaparken nasıl desteklenir?
Sabit bir ödev saati ve sessiz bir çalışma alanı belirlemek, 15–20 dakikalık kısa çalışma bloklarının ardından hareket molası vermek ve büyük ödevleri küçük adımlara bölmek işe yarar. Ebeveynin ödevi yapması yerine yanında olup yönlendirmesi önerilir.
Teneffüste cezalandırmak DEHB olan çocuğa uygun mu?
Genellikle önerilmez. Hareket ihtiyacı yüksek olan bir çocuğu teneffüste sınıfta tutmak, dersteki huzursuzluğunu artırabilir. Olumsuz davranışlar için hareket ihtiyacını kısıtlamayan başka sonuçlar belirlemek daha etkilidir.
DEHB çocuğun zekâsını etkiler mi?
Hayır. DEHB bir zekâ sorunu değildir. DEHB olan çocuklar her zekâ düzeyinde olabilir. Ancak dikkat ve düzen güçlükleri, çocuğun gerçek potansiyelini sınavlara ve notlara yansıtmasını zorlaştırabilir. Doğru destekle bu fark azaltılabilir.
Kaynaklar
- Wolraich ML, Hagan JF, Allan C, et al. Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents. Pediatrics, 2019.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87).
- American Psychiatric Association. DSM-5-TR. 2022.
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği.