Çocuklarda tekrarlayan karın ağrısı çok sık görülür ve tetkiklerde bir neden bulunamadığında çoğunlukla fonksiyonel karın ağrısı ya da stresle ilişkili bedensel belirtilerden kaynaklanır. Bu ağrı hayal ürünü değildir, çocuk ağrıyı gerçekten hisseder. Önce çocuk doktoru tarafından fiziksel nedenler dışlanmalı, ardından okul, arkadaş ilişkileri ve aile içindeki stres kaynakları birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuklarda Psikolojik Karın Ağrısı
1 Ekim 2026Yazar: Uzm. Dr. Hasan Hatip
“Anne, karnım ağrıyor.” Bu cümleyi çoğu zaman okul sabahı, bir sınavdan önce ya da evde gergin bir dönemde duyuyorsunuz. Çocuk doktoruna gidiyorsunuz, tetkikler yapılıyor ama bir şey çıkmıyor. Peki ağrı gerçek mi? Çocuklarda psikolojik karın ağrısı, tıpta fonksiyonel karın ağrısı ya da bedenselleşme (somatizasyon) olarak adlandırılan, oldukça sık görülen bir durumdur. Bu yazıda ağrının neden gerçek olduğunu, hangi belirtilerin mutlaka doktora gösterilmesi gerektiğini ve evde neler yapılabileceğini ele alıyoruz.
Ağrı gerçek mi, yoksa “numara” mı?
Ağrı gerçektir. Bedenselleşmede çocuk ağrıyı hayal etmez ya da taklit etmez, gerçekten hisseder. Beyin ile sindirim sistemi arasında sürekli bir iletişim vardır. Kaygı, üzüntü ve stres bu iletişimi etkiler ve bağırsakların ağrıya karşı duyarlılığını artırabilir. Yetişkinlerin sınav öncesinde “midem kasılıyor” demesi de aynı mekanizmadır.
Bu yüzden çocuğa “Bir şeyin yok, numara yapıyorsun” demek hem doğru değildir, hem de çocuğun kendini anlaşılmamış hissetmesine yol açar.
Neden çocuklarda bu kadar sık görülür?
Çocuklar, özellikle küçük yaşlarda, duygularını kelimelerle ifade etmekte zorlanır. “Okulda yalnız kalıyorum”, “Sınavdan korkuyorum” ya da “Evdeki kavgalar beni üzüyor” demek yerine, bu yükü bedenleriyle ifade ederler. Karın ağrısı en sık görülen bedensel belirtidir. Onu baş ağrısı, bulantı, halsizlik ve göğüs ağrısı izler.
Hangi durumlarla ilişkili olabilir?
- Okulla ilgili stres: Okula başlama, ayrılma kaygısı, öğretmenle sorun, akademik baskı
- Akran sorunları: Dışlanma, zorbalığa uğrama
- Sınav kaygısı ve mükemmeliyetçilik
- Aile içi değişiklikler: Kardeş doğumu, taşınma, ebeveyn ayrılığı, kayıp, ebeveynler arasında çatışma
- Kaygı bozuklukları ve depresyon: Bedensel yakınmalar, bu durumların ilk ve bazen tek görünen işareti olabilir
Hangi belirtiler dikkat çekici?
Aşağıdaki özellikler, ağrının stresle ilişkili olabileceğini düşündürür:
- Ağrının okul sabahları ortaya çıkıp hafta sonu ya da tatillerde kaybolması
- Stresli bir olaydan (sınav, okul gezisi, ebeveynden ayrılma) önce artması
- Genellikle göbek çevresinde, belirsiz bir ağrı olması
- Çocuğun ağrı sırasında oyun ya da ilgi duyduğu bir etkinlikle dikkati dağıldığında rahatlaması
- Tetkiklerin normal çıkması
Önce çocuk doktoru: mutlaka değerlendirilmesi gereken uyarı işaretleri
Tekrarlayan karın ağrısında ilk adım her zaman çocuk doktoru ya da çocuk gastroenteroloğu tarafından yapılan değerlendirmedir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa beklemeden doktora başvurun:
- Çocuğu uykusundan uyandıran ağrı
- Göbekten uzakta, özellikle karnın sağ alt ya da sağ üst bölgesinde yerleşen ağrı
- Kilo kaybı ya da büyümede duraklama
- Ateş
- Tekrarlayan kusma, özellikle yeşil ya da kanlı kusma
- Kanlı dışkı, gece ishali
- Yutma güçlüğü, idrar yaparken yanma
- Ailede çölyak ya da iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü
Fiziksel nedenler dışlandıktan sonra, psikolojik ve çevresel etkenlerin değerlendirilmesi gündeme gelir.
Kime ne zaman başvurmalı?
| Durum | Önerilen ilk adım |
|---|---|
| Yeni başlayan ya da uyarı işareti taşıyan ağrı | Çocuk doktoru |
| Ateş, kilo kaybı, kanlı dışkı, uykudan uyandıran ağrı | Beklemeden çocuk doktoru / acil servis |
| Tetkikleri normal, ama ağrı haftalardır sürüyor | Çocuk doktoru + çocuk ve ergen psikiyatristi |
| Ağrı okula gitmeyi engelliyor | Çocuk ve ergen psikiyatristi, okulla iş birliği |
| Ağrıya kaygı, mutsuzluk, içe kapanma eşlik ediyor | Çocuk ve ergen psikiyatristi |
Evde neler yapılabilir?
Ağrıyı ciddiye aldığınızı gösterin. “Ağrının gerçek olduğunu biliyorum, yanındayım” demek çocuğu rahatlatır.
Ağrıyı sürekli sormayın. “Karnın hâlâ ağrıyor mu?” sorusunu gün içinde sık sık sormak, çocuğun dikkatini ağrıya odaklar ve ağrıyı artırabilir.
Günlük düzeni koruyun. Ağrı olsa da okula gitmeye, uyku ve yemek düzenine devam etmek önemlidir. Okuldan uzak kalınan her gün, geri dönüşü zorlaştırır.
Evde kalmayı “ödül” haline getirmeyin. Ağrı nedeniyle evde kaldığı günlerde tablet, televizyon ve özel ilgiyle geçirilen bir gün, farkında olmadan ağrıyı güçlendirebilir. Evde kalındıysa gün sakin ve sıradan geçmelidir.
Stres kaynağını birlikte arayın. Ağrının hangi günlerde, hangi olaylardan önce ya da sonra arttığını not almak, altta yatan nedeni bulmaya yardımcı olur. Bir hafta ya da iki haftalık basit bir ağrı günlüğü çok değerlidir.
Rahatlama becerileri öğretin. Yavaş ve derin nefes alma, sıcak bir su torbası, dinlendirici bir müzik ya da kısa bir yürüyüş, ağrı anlarında işe yarayabilir.
Okulla iletişim kurun. Ağrının okulda nasıl ortaya çıktığını öğretmenle konuşun. Okulda gidebileceği sakin bir yer, rehberlik servisiyle kısa bir görüşme gibi basit düzenlemeler faydalı olabilir.
Gereksiz tetkik döngüsünden kaçının. Doktor fiziksel bir hastalık olmadığını söyledikten sonra sürekli yeni doktorlara gitmek ve tetkik yaptırmak, hem çocuğun kaygısını artırır hem de “bende ciddi bir şey var” düşüncesini güçlendirir.
Tedavi nasıl olur?
Bedenselleşmede tedavi, çoğu zaman çocuk doktoru ile çocuk ve ergen psikiyatristinin birlikte çalışmasıyla yürütülür. Araştırmalar, bilişsel davranışçı yaklaşımların çocuklarda tekrarlayan karın ağrısını azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Bu yaklaşımda çocuğa ağrıyla baş etme becerileri kazandırılır, ağrıyı tetikleyen stres kaynakları ele alınır ve aileye yol gösterilir.
Altta kaygı bozukluğu ya da depresyon varsa, bu durumlar ayrıca değerlendirilir ve tedavi edilir. Okul reddi eşlik ediyorsa okula dönüş adım adım planlanır.
Karın ağrısıyla ilişkili olabilecek durumlar hakkında daha fazla bilgi için Okula Başlarken Ayrılma Kaygısı, Akran Zorbalığı, Sınav Kaygısı ve Kaygı Bozuklukları sayfalarına göz atabilirsiniz.
Kadıköy’de randevu ve iletişim
Uzm. Dr. Hasan Hatip, Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde bedensel yakınmalarla seyreden kaygı, okul reddi ve stresle ilişkili sorunlar başta olmak üzere çocuk ve ergenlere yönelik değerlendirme ve tedavi süreçlerini yürütmektedir. Görüşmeler randevu ile yapılmaktadır.
Adres: Bağdat Caddesi No:122/10, Fenerbahçe, Kadıköy / İstanbul
Telefon: 0501 644 11 71
WhatsApp: WhatsApp ile yazın
Yol tarifi: Google Haritalar’da aç
Aile hekiminin hangi durumlarda yönlendirme yaptığını merak ediyorsanız Aile Hekimi Çocuğu Ne Zaman Psikiyatriste Yönlendirir? yazısını okuyabilirsiniz. Tüm iletişim seçenekleri için İletişim sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda psikolojik karın ağrısı gerçek mi?
Evet, gerçektir. Çocuk ağrıyı hayal etmez ya da taklit etmez, gerçekten hisseder. Kaygı ve stres, beyin ile sindirim sistemi arasındaki iletişimi etkileyerek bağırsakların ağrıya duyarlılığını artırabilir. Bu nedenle çocuğa "numara yapıyorsun" denmemelidir.
Karın ağrısının psikolojik olduğunu nasıl anlarım?
Ağrının okul sabahları başlayıp hafta sonu kaybolması, stresli olaylardan önce artması, göbek çevresinde belirsiz olması ve tetkiklerin normal çıkması stresle ilişkili olabileceğini düşündürür. Ancak bu karar, önce bir çocuk doktoru tarafından fiziksel nedenler dışlandıktan sonra verilmelidir.
Hangi karın ağrısında hemen doktora gitmeliyim?
Çocuğu uykusundan uyandıran ağrı, karnın sağ alt ya da sağ üst bölgesinde yerleşen ağrı, ateş, kilo kaybı, tekrarlayan kusma, kanlı dışkı ya da gece ishali varsa beklemeden çocuk doktoruna ya da acil servise başvurulmalıdır.
Karnı ağrıyan çocuğu okula göndermeli miyim?
Çocuk doktoru fiziksel bir hastalık olmadığını söylediyse, çocuğun okula devam etmesi genellikle en koruyucu yaklaşımdır. Okuldan uzak kalmak kısa vadede rahatlatır, ancak kaygıyı güçlendirir ve okula dönüşü zorlaştırır. Okulla iş birliği içinde küçük düzenlemeler yapılabilir.
Bedenselleşme hangi yaşlarda görülür?
Her yaşta görülebilir. Küçük çocuklarda daha çok karın ağrısı şeklinde, okul çağı ve ergenlikte ise baş ağrısı, bulantı, halsizlik ve göğüs ağrısı gibi farklı bedensel yakınmalarla da ortaya çıkabilir.
Psikolojik karın ağrısı nasıl tedavi edilir?
Tedavi genellikle çocuk doktoru ile çocuk ve ergen psikiyatristinin iş birliğiyle yürütülür. Bilişsel davranışçı yaklaşımlar, ağrıyla baş etme becerileri ve stres kaynaklarının ele alınması etkili yöntemlerdir. Altta kaygı ya da depresyon varsa bunlar ayrıca tedavi edilir.
Çocuğumu sürekli farklı doktorlara götürmeli miyim?
Uyarı işaretleri yoksa ve çocuk doktoru fiziksel bir hastalık olmadığını söylediyse, sürekli yeni tetkik ve doktor arayışı önerilmez. Bu durum çocuğun kaygısını artırabilir ve ciddi bir hastalığı olduğu düşüncesini güçlendirebilir. Takibi tek bir çocuk doktoru ve gerekirse çocuk psikiyatristiyle sürdürmek daha doğrudur.
Kaynaklar
- Hyams JS, Di Lorenzo C, Saps M, et al. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Child/Adolescent (Rome IV). Gastroenterology, 2016.
- Abbott RA, Martin AE, Newlove-Delgado TV, et al. Psychosocial interventions for recurrent abdominal pain in childhood. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017.
- American Psychiatric Association. DSM-5-TR. 2022.